Steeds meer mensen bouwen en verbouwen met hout en andere natuurlijke materialen. Massief hout, kruislaaghout, bamboe, vlasplaten en houtvezelplaten vervangen in veel projecten beton en kunststof. Die materialen werken prettig, maar vragen bij het boren wel aandacht. Hout leeft, heeft een draadrichting en kan splijten als je er op de verkeerde manier in boort. Met de juiste boor en een paar vaste gewoontes houd je het materiaal heel.
Waarom hout splijt bij het boren
Hout bestaat uit vezels die in de lengterichting lopen. Als je een schroef of boor te dicht bij de rand of het kopse eind plaatst, drukt die de vezels uit elkaar en scheurt het hout langs de draad. Hard hout zoals eiken en essen is daar gevoeliger voor dan zacht vurenhout, en droog hout splijt makkelijker dan hout met wat meer vocht.
Bamboe gedraagt zich nog sterker als een bundel vezels. Daar kan zelfs een kleine schroef zonder voorboren al een lange scheur veroorzaken.
Voorboren als vaste gewoonte
De belangrijkste regel is voorboren. Boor met een houtspiraalboor een gat dat iets kleiner is dan de kern van de schroef. Zo krijgt de schroef grip zonder de vezels uit elkaar te drukken. Bij hardhout en bamboe kan het gat iets ruimer, bij zacht hout iets krapper.
- Houd minimaal een paar centimeter afstand tot de rand en het kopse eind
- Plaats schroeven in een rij niet op dezelfde draadlijn, maar iets verspringend
- Gebruik een verzinkboor zodat de schroefkop niet op de vezels drukt
- Klem een stuk afvalhout tegen de achterkant om uitscheuren te voorkomen
De forstnerboor voor strakke gaten in zichtwerk
Bij zichtwerk in massief hout of gelamineerde platen wil je gaten zonder rafels. Een forstnerboor is daarvoor de meest geschikte keuze. Hij snijdt eerst de rand van het gat en verwijdert daarna het hout in het midden, waardoor de vezels netjes worden doorgesneden in plaats van uitgescheurd. Je gebruikt hem voor gaten met een vlakke bodem, voor het verzinken van bouten en voor scharnieren. Werk met een laag toerental en haal de boor regelmatig terug om het spaanafval kwijt te raken, zodat het hout niet verbrandt.
In houtvezelplaten en vlasplaten werkt een forstnerboor ook goed, al zijn deze materialen zachter en kan een gewone houtboor daar vaak volstaan.
Een basisset voor biobased bouwen
Voor de meeste projecten kom je toe met een set houtspiraalboren, een verzinkboor en een paar forstnerboren in de maten die je vaak gebruikt. Een webwinkel als Boorkopen heeft forstnerboren in een ruime reeks diameters. Wie nog helemaal moet beginnen, is vaak goedkoper uit met een complete set; op boorkopen.nl staan borensets met verschillende samenstellingen.
Houd boren scherp. Een botte boor scheurt de vezels eerder dan dat hij ze snijdt, en dat zie je meteen terug in het gat.
Rekening houden met werkend hout
Natuurlijke materialen zetten uit en krimpen met de luchtvochtigheid. Geef bevestigingen in brede planken daarom wat speling, bijvoorbeeld door het gat in het ene deel iets ruimer of sleufvormig te boren. Zo kan het hout bewegen zonder te scheuren, en blijft je constructie jarenlang strak.